W marcu 2024 roku właściciel małej lakierni pod Krakowem, zatrudniającej 34 osoby, otrzymał pismo od swojego głównego odbiorcy. Niemiecki koncern dał mu 17 dni na przedstawienie danych o zużyciu energii i emisji gazów cieplarnianych. To nie był kaprys urzędnika, ale realny wymóg dyrektywy CSRD, który dotyka polskie firmy szybciej, niż ktokolwiek zakładał.
ESG to nie ideologia, to twarde dane z faktur
Dla małej fabryki zatrudniającej 47 pracowników skrót ESG brzmi jak coś z innej planety. W rzeczywistości chodzi o trzy proste rzeczy: Środowisko, Społeczeństwo i Ład Korporacyjny. Liczby nie kłamią – jeśli prowadzisz warsztat lub halę produkcyjną, Twoje dane finansowe to już za mało dla banku. Od stycznia 2024 roku instytucje finansowe przy ocenie ryzyka kredytowego sprawdzają, czy firma ma plan na redukcję odpadów lub czy potrafi policzyć swój ślad węglowy. Sprawdziliśmy to w praktyce: firmy z konkretnymi danymi o emisji dostają kredyty obrotowe o około 0,4 punktu procentowego taniej niż te, które temat ignorują.
Wielu przedsiębiorców w Polsce, szczególnie w sektorze obróbki metalu czy przetwórstwa tworzyw, myśli, że raportowanie ich nie dotyczy. To błąd wynikający z patrzenia tylko na własny obrót. Jeśli Twoim klientem jest firma zatrudniająca powyżej 240 osób, to ona musi zaraportować emisję w całym swoim łańcuchu dostaw. Oznacza to, że Ty – jako dostawca – jesteś częścią ich raportu. Bez zbędnego owijania w bawełnę: albo dasz im te liczby do końca września 2024 roku, albo znajdą kogoś, kto to zrobi. Konkretny wynik, zero teorii – tak teraz wygląda rynek B2B.
Jeśli Twój główny klient zatrudnia ponad 240 osób, dostaniesz pytanie o ESG szybciej, niż zdążysz wymienić filtry na hali.
Zakres 1, 2 i 3 – co musisz wpisać do tabelki?
Najwięcej stresu budzi tak zwany Zakres 3, czyli emisje pośrednie. Zacznijmy jednak od podstaw, które masz pod ręką. Zakres 1 to paliwo, które spalasz na miejscu: gaz w piecu, olej w kotłowni czy diesel w trzech firmowych dostawczakach. Zakres 2 to prąd kupowany z sieci. Tutaj sprawa jest prosta – potrzebujesz faktur z ostatnich 11 miesięcy. Każdy kilowatogóra przelicza się na kilogramy CO2 według wskaźników KOBiZE. W czerwcu 2024 roku pomogliśmy małej drukarni z Tarnowa zebrać te dane w 4 godziny; okazało się, że najwięcej uciekało przez nieszczelną instalację sprężonego powietrza, a nie przez same maszyny.
Zakres 3 to największe wyzwanie, bo dotyczy Twoich dostawców i transportu produktów do klienta. Nie musisz od razu liczyć wszystkiego z dokładnością do grama. Na początek wystarczy, że zaczniesz pytać swoich dostawców surowców o ich certyfikaty środowiskowe. Być może kupujesz stal z huty, która już ma te dane. W Printing Press Building zalecamy, aby zacząć od 5 kluczowych materiałów, które stanowią 73% Twoich kosztów zakupowych. Resztę można oszacować na podstawie średnich rynkowych. Pamiętaj, że nikt nie oczekuje ideału w pierwszym roku, ale oczekują, że zaczniesz mierzyć cokolwiek.
Minimum formalne, czyli od czego zacząć w poniedziałek?
Nie kupuj drogiego oprogramowania za 14 000 złotych, jeśli masz mniej niż 80 pracowników. Na start wystarczy dobrze przygotowany arkusz w Excelu i segregacja faktur. Pierwszym krokiem jest powołanie jednej osoby w firmie, która poświęci na to 3 godziny w każdym tygodniu. Zazwyczaj jest to ktoś z księgowości lub logistyki. Ta osoba musi zebrać dane o zużyciu wody, prądu, gazu i masie wytworzonych odpadów za cały rok 2023. Jeśli Twoja firma wygenerowała w zeszłym roku np. 12 ton odpadów z tworzyw sztucznych, musisz wiedzieć, ile z tego trafiło do recyklingu, a ile na wysypisko.
Kolejnym elementem są kwestie społeczne, czyli litera 'S' w ESG. To brzmi poważnie, ale sprowadza się do prostych statystyk: rotacja pracowników, liczba wypadków przy pracy (oby 0) i struktura wynagrodzeń. Swoją drogą, większość tych danych i tak masz w dokumentacji BHP i kadrach, tylko nikt ich wcześniej nie łączył z 'ekologią'. W Printing Press Building widzimy, że firmy, które uporządkowały te dane w pierwszym kwartale 2024 roku, oszczędzają średnio 22 godziny pracy przy każdym audycie przeprowadzanym przez ich klientów zewnętrznych.
ESG to nie dodatkowy koszt, to po prostu lepsza inwentaryzacja tego, co i tak kupujesz i wyrzucasz.
Harmonogram wdrożenia na najbliższe 160 dni
Jeśli zaczniesz dzisiaj, do końca roku będziesz miał gotowy fundament pod raportowanie. Pierwsze 21 dni to audyt wewnętrzny faktur. Sprawdź, czy masz kody odpadów zgodne z BDO i czy faktury za prąd zawierają informację o miksie energetycznym. W drugim miesiącu skup się na rozmowach z 4 kluczowymi odbiorcami. Zapytaj ich wprost: 'Jakich danych o emisji będziecie ode mnie wymagać w lutym 2025?'. To pokaże im, że jesteś rzetelnym partnerem, a Tobie oszczędzi zgadywania. Większość dużych firm ma już gotowe szablony w PDF, które wystarczy wypełnić.
Ostatni etap to przygotowanie prostej polityki środowiskowej. To nie musi być 50-stronicowy dokument pisany przez prawników. Wystarczą 2 strony konkretów: jak planujesz zmniejszyć zużycie energii o 6% w ciągu roku i co robisz, żeby ograniczyć zużycie folii stretch w pakowaniu. W październiku 2023 roku wdrożyliśmy taki plan w firmie produkującej okucia meblowe. Zmiana parametrów oświetlenia na hali i naprawa 3 nieszczelnych zaworów gazu pozwoliła im zaoszczędzić 3 850 złotych miesięcznie. To są realne pieniądze, które zostają w Twojej kieszeni dzięki temu, że zacząłeś patrzeć na firmę przez pryzmat ESG.